Wat is ADHD?
Een brein dat anders stuurt. Niet lui, niet dom, niet kapot. Wat ADHD is, waarom het soms AD(H)D heet, en waarom deze cursus over een regisseur gaat.
Eerst even gokken
Wat weet je al over ADHD? Kies wat je denkt. Fout is niet erg. Een gok helpt je juist om het te onthouden.
Wat is ADHD?
Eerst het hele verhaal. ADHD is een andere manier waarop je brein stuurt. Het gaat om opletten, om druk zijn en om doen voordat je denkt. Dat heb je vanaf je jeugd.
Zie het als een filmset. Jij bent de regisseur van je eigen film. Je acteurs hebben talent. Maar de regisseur let niet altijd op. En een paar acteurs zijn eigenwijs.
Bij een ADHD-brein is alles er dus. Alleen het sturen gaat anders.
Een ADHD-brein is niet lui en niet kapot. Het stuurt anders.
Je kent het misschien. Je wilt je huiswerk maken, en toch begin je niet. Je praat door iemand heen, terwijl je dat niet wilde. Of je zit in de les en je gedachten zijn ineens ergens anders.
Zulke dingen heeft iedereen weleens. Bij ADHD gebeuren ze vaak, op veel plekken, en al heel lang.
Drie beelden
ADHD ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. Er zijn drie beelden.
- Vooral onoplettend
- moeite met opletten, snel afgeleid, dingen kwijt of vergeten. Niet druk.
- Vooral druk en impulsief
- moeilijk stilzitten, veel praten, niet kunnen wachten.
- Gecombineerd
- allebei.
Een impuls is een plotselinge drang om iets te doen. Impulsief betekent: je doet het meteen, zonder eerst na te denken.
Waarom AD(H)D?
ADHD is Engels: Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. De H staat voor hyperactief, dus druk.
Vroeger heette ADHD zonder de drukte ADD. Die naam gebruiken veel mensen nog. Officieel is het nu ook ADHD, met het onoplettende beeld. Daarom staat de H soms tussen haakjes. Niet iedereen met ADHD is druk.
Waarom wij "het ADHD-brein" zeggen
De officiële naam zegt disorder, dus stoornis. Dat klinkt alsof er iets kapot is. In deze cursus zeggen we daarom: het ADHD-brein, of gewoon ADHD.
Zo is duidelijk waar het om gaat. Het gaat om hoe je brein stuurt. Niet om wie je bent als mens.
Wat doet het ADHD-brein?
Terug naar de filmset. Een regisseur doet veel dingen tegelijk.
- "Actie!" roepen
- beginnen met een scène.
- "Cut!" roepen
- stoppen als het genoeg is.
- Het script vasthouden
- onthouden wat er gebeurt en wat er komt.
- De klok in de gaten houden
- weten hoeveel tijd er is.
- De camera richten
- kiezen waar je op let.
Bij een ADHD-brein gaat dat sturen minder vanzelf. De regisseur let niet altijd op. En er zijn drie eigenwijze acteurs. Impuls springt erin voor hij aan de beurt is. Gevoel speelt elke scène twee keer zo hard. Onrust kan niet stilstaan.
Geen kwestie van willen
Onderzoeker Thomas Brown vergelijkt ADHD met een orkest. Elke muzikant speelt goed. Maar de dirigent stuurt niet goed. Volgens Brown is ADHD dus geen gebrek aan wilskracht.
Hij zag nog iets. Bij iets wat iemand echt boeit, lukt opletten vaak wel. Bij iets saais lukt het niet, hoe graag iemand ook wil.
Op de filmset: bij een spannende scène is de regisseur klaarwakker. Bij een saaie scène dommelt de regisseur in.
Sterke kanten
De acteurs hebben talent. Mensen met ADHD noemen zelf vaak sterke kanten. Ze denken snel en zijn creatief. Ze kunnen goed improviseren, dus iets bedenken op het moment zelf.
Is ADHD een ziekte?
Nee, niet zoals griep. Je krijgt het niet, en het gaat niet over met een kuur. ADHD hoort bij hoe je brein werkt.
Wel kun je leren hoe je beter regisseert. Daar gaat het tweede deel van deze cursus over. Je hebt daar geen diagnose voor nodig.
Een eerste stap, voor vandaag: schrijf één ding op waar jouw regisseur klaarwakker van wordt.
Wat weten we?
Over ADHD is heel veel onderzoek gedaan. In 2021 zetten 80 onderzoekers uit 27 landen op een rij wat zeker is.
| Wat | Wat we weten | Bron |
|---|---|---|
| Hoe vaak | Ongeveer 6 op de 100 jongeren, en ongeveer 2 à 3 op de 100 volwassenen. Overal ter wereld | Faraone e.a. (2021) |
| Erfelijk | Ongeveer 74 procent van de verschillen hangt samen met erfelijkheid | Faraone en Larsson (2019) |
| Niet nieuw | ADHD is niet vaker gaan voorkomen. Het wordt wel vaker herkend | Faraone e.a. (2021) |
| Diagnose | Het moet op minstens twee plekken spelen, vóór je 12e begonnen zijn en langer dan een half jaar duren | Thuisarts.nl |
Erfelijk. ADHD zit vaak in families. Er is niet één gen voor ADHD. Het gaat om heel veel genen, elk met een klein effect. Ook dingen uit de omgeving tellen mee.
Als je ouder wordt. Kinderen worden vaak minder druk. Maar ADHD gaat meestal niet helemaal weg. Op hun 25e heeft ongeveer 1 op de 6 jongeren nog alle kenmerken. Ongeveer de helft heeft er nog een deel van.
Geen scan. Op een hersenscan zie je kleine verschillen tussen groepen mensen. Maar met een scan of een test kun je ADHD niet vaststellen.
De diagnose. Denk je dat je ADHD hebt? Ga dan eerst naar je huisarts. Die kan je doorsturen. Een psycholoog of psychiater praat met je, en vaak ook met je ouders of je partner. Soms ook met school.
Probeer het zelf
Pak een papier, of de notities op je telefoon. Maak twee rijtjes.
- Hier is mijn regisseur klaarwakker
- drie dingen die je makkelijk lukken. Bijvoorbeeld: gamen, tekenen, voetballen.
- Hier dommelt mijn regisseur in
- drie dingen waar je maar niet aan begint. Bijvoorbeeld: je kamer opruimen, een verslag, een formulier.
Dit kan iedereen doen, met of zonder ADHD. Er is geen goed of fout. Bewaar je lijstje. In het tweede deel gebruik je het weer.
Herken je dit?
Drie mensen, drie situaties. Kijk wat er gebeurt als je het ADHD-brein niet ziet, en wat er gebeurt als je het wel ziet.
Casus 1Milan, groep 7
Milan is 10. In de klas wiebelt hij op zijn stoel. Hij roept het antwoord voordat de juf de vraag af heeft.
De juf zegt: "Milan, je moet leren wachten. Dat kunnen de anderen toch ook?"
Milan weet best dat hij moet wachten. Maar Impuls is sneller dan zijn regisseur. Een standje helpt daar niet tegen.
De juf spreekt met Milan af: wie het antwoord weet, steekt een kaartje op. Milan mag ook een wiebelkussen.
Impuls krijgt iets te doen. En Onrust mag een beetje bewegen, zonder dat het stoort.
Casus 2Lotte, 2 havo
Lotte is 14. Ze is rustig en aardig. Maar ze vergeet steeds haar huiswerk. In de les staart ze vaak uit het raam.
Iedereen zegt: "Lotte is een dromer. Ze moet gewoon beter haar best doen."
Lotte doet haar best. Haar regisseur verliest steeds het script. Omdat ze niet druk is, denkt niemand aan ADHD.
Haar mentor vraagt hoe het gaat. Lotte vertelt dat ze alles vergeet, hoe hard ze ook probeert. Samen met haar ouders gaan ze naar de huisarts.
Lotte hoort misschien dat ze het onoplettende beeld van ADHD heeft. Dan weet ze dat het niet aan haar inzet ligt.
Casus 3Jeroen, op zijn werk
Jeroen is 38. Hij is goed in zijn werk als monteur. Maar zijn administratie stapelt zich op. Rekeningen betaalt hij te laat.
Een collega zegt: "Iedereen heeft weleens een rommelig bureau. Dat is toch geen ADHD?"
Bij Jeroen gaat het om meer dan een rommelig bureau. Hij heeft het al sinds de basisschool. En het geeft problemen thuis en op zijn werk.
Jeroen leest over ADHD en herkent veel. Hij maakt een afspraak met de huisarts.
Ook als volwassene kun je nog horen dat je ADHD hebt. Dan kun je hulp krijgen die past.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Zelf
Je hebt ADHD, of je denkt van wel. Dan is het goed om te weten: je bent niet lui en niet dom. Je regisseur stuurt anders. Dat maakt dingen lastig, en het heeft ook sterke kanten. In het tweede deel vind je hulpmiddelen. Daar heb je geen diagnose voor nodig.
Iemand om me heen
Iemand in je klas, je familie of op je werk heeft ADHD. Dan weet je nu: die persoon doet het niet expres. Het brein van die persoon stuurt anders. In het derde deel lees je hoe je kunt helpen, zonder het over te nemen.
Ouder of verzorger
Heeft je kind ADHD, of denk je dat? Het komt niet door jouw opvoeding. ADHD is voor een groot deel erfelijk. Misschien herken je zelf ook dingen. Dat komt vaak voor. Denk je aan ADHD? Ga dan eerst naar de huisarts.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Gedrag dat op "geen zin" lijkt, is vaak een regisseur die niet op tijd "Actie!" roept. Korte opdrachten, alles op papier en een herinnering op het goede moment helpen vaak. Let ook op de stille leerlingen: niet iedereen met ADHD is druk.
Mythes & valkuilen
Over ADHD gaan veel verhalen rond. Hier zijn er vier, met wat wel klopt.
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| ADHD bestaat pas sinds kort. | Nee | Artsen beschreven het al in 1775. Het heette toen alleen anders. |
| ADHD komt door slechte opvoeding. | Nee | ADHD is voor ongeveer 74 procent erfelijk. Ouders kunnen wel helpen met duidelijke afspraken. |
| Wie ADHD heeft, kan zich nooit concentreren. | Nee | Bij iets wat je echt boeit, lukt het vaak wel. Het gaat om sturen, niet om kunnen. |
| ADHD hebben alleen drukke jongens. | Nee | Ook meisjes en volwassenen hebben ADHD. Het onoplettende beeld valt minder op. |
Hulp nodig?
Heb je vragen over ADHD, bij jezelf of bij iemand anders? Je hoeft het niet alleen uit te zoeken.
- Iemand die je vertrouwt
- een ouder, een vriend, een broer of zus. Vertel wat je merkt.
- Op school of studie
- je mentor, de intern begeleider (IB'er) of de studentendecaan.
- De huisarts
- als je denkt dat je ADHD hebt, en je wilt het laten onderzoeken.
- Impuls & Woortblind
- de vereniging voor mensen met ADHD, op impulsenwoortblind.nl. Voor informatie en contact met anderen.
Samenhang
Hierna
- Aandacht sturenwaar de camera van de regisseur naartoe draait
- De regisseur in je hoofdbeginnen, stoppen, onthouden en tijd
- Mythes over ADHDmeer verhalen die niet kloppen
Verwant
- Meisjes, vrouwen en later ontdektwaarom stille ADHD vaak laat wordt gezien
- Medicatie en behandelingwat er is, en wat het doet
Bronnen
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Mijn kind heeft ADHD. Thuisarts.nl.De kenmerken moeten er op minstens twee plekken zijn, vóór je 12e beginnen en langer dan een half jaar duren. Meisjes vallen minder op. Druk gedrag doet een kind niet expres. Adviezen: wees duidelijk en positief, met regels die altijd hetzelfde zijn, vaste tijden, elke ochtend vertellen wat er komt (met plaatjes of een schrift), samen afspraken maken (begin met de 5 belangrijkste), makkelijke woorden en korte zinnen, en meteen laten merken als het goed gaat. Elke dag een uur stevig bewegen en niet langer dan een uur achter elkaar zitten. Er zijn trainingen voor ouders en voor leraren. Medicijnen kunnen helpen als adviezen en gedragstherapie niet genoeg helpen; bekende bijwerkingen zijn minder eetlust, slecht slapen, hoofdpijn en buikpijn. Ongeveer 2 op de 10 kinderen hebben als volwassene geen last meer.
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Ik heb ADHD. Thuisarts.nl.ADHD is er al vanaf je jeugd, maar sommige mensen ontdekken het pas als volwassene. Volwassenen zijn vaak minder druk dan kinderen. Een vast dagritme, gedragstherapie en coaching helpen; medicijnen bespreek je met een psychiater.
- onderzoekFaraone e.a. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 128, 789-818.80 onderzoekers uit 27 landen zetten op een rij wat zeker is. ADHD komt voor bij 5,9 procent van de jongeren en 2,5 procent van de volwassenen, overal ter wereld. Artsen beschreven het al in 1775. Het is niet vaker gaan voorkomen, wel vaker herkend. Zeven onderzoeken met ruim 25.000 jongeren vonden geen verband tussen suiker en ADHD. Hersenscans en tests laten kleine verschillen zien, maar je kunt er ADHD niet mee vaststellen. ADHD komt vaak samen voor met somberheid (depressie), angst, autisme, eetproblemen en verslaving. Mensen met ADHD hebben vaker moeite met sociale contacten. Medicatie verkleint de kans op ongelukken, verslaving en schooluitval. Bijwerkingen zijn meestal mild en vaak op te lossen met een andere dosis of een ander middel. Kinderen die stimulerende middelen gebruiken, groeien in een of twee jaar gemiddeld ongeveer 2 centimeter minder dan verwacht. Sporten verminderde de kenmerken in tien onderzoeken met 300 kinderen, maar niet meer duidelijk na correctie voor onderzoek dat nooit gepubliceerd werd; een ander overzicht vond geen effect op de kenmerken, wel minder angst en somberheid. Volwassenen met ADHD vallen volgens henzelf moeilijker in slaap en worden minder uitgerust wakker. Ongeveer 1 op de 6 jongeren heeft op 25-jarige leeftijd nog alle kenmerken, ongeveer de helft nog een deel. Training in organiseren (10 onderzoeken, 893 jongeren) gaf volgens ouders matig minder onoplettendheid.
- onderzoekFaraone en Larsson (2019). Genetics of attention deficit hyperactivity disorder. Molecular Psychiatry 24, 562-575.ADHD zit in families. Ongeveer 74 procent van de verschillen hangt samen met erfelijkheid. Het gaat om heel veel genen, elk met een klein effect.
- boekThomas E. Brown (2006). The Adult ADHD Mind: Executive Function Connections. ADDitude Magazine, april/mei 2006 (bijgewerkt 2025).Brown vergelijkt ADHD met een orkest: elke muzikant speelt goed, maar de dirigent stuurt niet goed. Het is geen gebrek aan wilskracht. Bij iets wat iemand echt boeit, lukt het opletten wel.
- ervaringVereniging Impuls & Woortblind (2026). ADHD. impulsenwoortblind.nl.De vereniging voor mensen met ADHD. Er zijn drie beelden: gecombineerd, vooral onoplettend (vaak ADD genoemd, officieel ADHD) en vooral hyperactief-impulsief. Mensen met ADHD noemen zelf vaak een vol hoofd. Sterke kanten die vaak genoemd worden: snel denken, creatief, goed improviseren.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 6 vragen. Heb je er 5 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van mensen met ADHD. Deze cursus legt uit wat ADHD is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.