Aandacht sturen

Wat denk je: hoe zit het met de aandacht van iemand met ADHD? Kies wat je denkt.

Eerst het hele verhaal. Je brein krijgt de hele dag van alles binnen. Aandacht sturen is kiezen waar je op let, en daar blijven. Bij een ADHD-brein gaat dat kiezen minder vanzelf.

Zie het als de camera op de filmset. De regisseur kiest waar de camera op richt. Bij een ADHD-brein draait de camera vaak vanzelf naar wat het meest opvalt. Een geluid. Een gedachte. Iets wat beweegt.

Je kent het misschien. Je leest een bladzijde, en aan het eind weet je niet wat er stond. Iemand tikt met een pen, en jij hoort niks anders meer. Of je gamet, en ineens is het drie uur later.

Drie dingen die vaak gebeuren

Afgeleid

iets buiten je trekt je aandacht weg. Een geluid, een melding op je telefoon.

Afdwalen

iets binnen in je trekt je aandacht weg. Een gedachte, een plan, een liedje in je hoofd.

Hyperfocus

je bent zo diep in iets bezig, dat je de rest vergeet. Ook eten, de tijd of je afspraak.

Terug naar de camera. Bij een ADHD-brein werkt de camera prima. Alleen de regisseur houdt hem niet altijd vast.

Bij iets saais draait de camera weg. De regisseur dommelt in. Dan ga je dagdromen, of je pakt je telefoon. Dat is geen onwil. Onderzoeker Thomas Brown zegt: het is geen gebrek aan wilskracht.

Bij iets boeiends gebeurt het omgekeerde. De regisseur is klaarwakker en wil niet meer stoppen. De camera blijft op die ene scène staan. Dat heet hyperfocus.

Hyperfocus klinkt fijn, en soms is het dat ook. Je krijgt in korte tijd heel veel af. Maar het lastige is: je kiest het niet zelf. En je vergeet de rest.

Een vol hoofd

Veel mensen met ADHD zeggen zelf dat hun hoofd vol zit. Er lopen veel gedachten tegelijk. Dat is ook een vorm van afdwalen: de camera springt van gedachte naar gedachte.

Een eerste stap, voor vandaag: let er één uur op wat jouw camera wegtrekt. Is het iets buiten je, of iets in je hoofd?

Afdwalen. Onderzoekers lieten volwassenen met en zonder ADHD taken doen. Tussendoor vroegen ze: waar dacht je net aan? Mensen met ADHD dwaalden vaker af. Bij een moeilijke taak dwaalden ze minder af. Maar bij een lange, saaie taak lukte dat minder goed.

Afremmen. Onderzoeker Russell Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Je brein remt een reactie minder goed af. Zo trekt een geluid of een gedachte je makkelijker weg.

Boeiend of saai. Thomas Brown zag dat opletten bij een boeiende taak vaak wel lukt. Daarom denken mensen vaak: "Als je wilt, kun je het wel." Dat klopt dus niet.

Vol hoofd en hyperfocus. Veel mensen met ADHD vertellen over een vol hoofd en over hyperfocus. Er is nog weinig goed onderzoek naar. Wat we erover weten, komt vooral uit hun eigen ervaring.

Kies een taak die je vandaag moet doen. Zet een timer op 10 minuten en begin. Dwaal je af, of ben je afgeleid? Zet dan een streepje op een papiertje.

Kijk na 10 minuten: hoeveel streepjes? Was het vooral iets buiten je, of iets in je hoofd? Er is geen goed of fout. Het zegt alleen iets over jouw camera.

Iemand die je vertrouwt

vertel wat jouw aandacht wegtrekt.

Op school of studie

je mentor of de studentendecaan. Vraag of een rustigere plek kan.

De huisarts

als het je op veel plekken dwarszit, en al heel lang.

• boekThomas E. Brown (2006). The Adult ADHD Mind: Executive Function Connections. ADDitude Magazine, april/mei 2006 (bijgewerkt 2025).Brown vergelijkt ADHD met een orkest: elke muzikant speelt goed, maar de dirigent stuurt niet goed. Het is geen gebrek aan wilskracht. Bij iets wat iemand echt boeit, lukt het opletten wel.
• onderzoekBozhilova e.a. (2021). Context Regulation of Mind Wandering in ADHD. Journal of Attention Disorders 25(14), 2014-2027.Volwassenen met ADHD dwaalden met hun gedachten vaker af tijdens een taak. Bij een moeilijke taak dwaalden ze minder af; bij een lange, saaie taak lukte dat minder goed.
• onderzoekRussell A. Barkley (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin 121(1), 65-94.Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Daardoor lopen ook andere sturende functies mis, zoals werkgeheugen, motivatie en het sturen van je gedrag. Het bewijs was het sterkst voor afremmen, werkgeheugen en motivatie.
• richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Mijn kind heeft ADHD. Thuisarts.nl.De kenmerken moeten er op minstens twee plekken zijn, vóór je 12e beginnen en langer dan een half jaar duren. Meisjes vallen minder op. Druk gedrag doet een kind niet expres. Adviezen: wees duidelijk en positief, met regels die altijd hetzelfde zijn, vaste tijden, elke ochtend vertellen wat er komt (met plaatjes of een schrift), samen afspraken maken (begin met de 5 belangrijkste), makkelijke woorden en korte zinnen, en meteen laten merken als het goed gaat. Elke dag een uur stevig bewegen en niet langer dan een uur achter elkaar zitten. Er zijn trainingen voor ouders en voor leraren. Medicijnen kunnen helpen als adviezen en gedragstherapie niet genoeg helpen; bekende bijwerkingen zijn minder eetlust, slecht slapen, hoofdpijn en buikpijn. Ongeveer 2 op de 10 kinderen hebben als volwassene geen last meer.
• ervaringVereniging Impuls & Woortblind (2026). ADHD. impulsenwoortblind.nl.De vereniging voor mensen met ADHD. Er zijn drie beelden: gecombineerd, vooral onoplettend (vaak ADD genoemd, officieel ADHD) en vooral hyperactief-impulsief. Mensen met ADHD noemen zelf vaak een vol hoofd. Sterke kanten die vaak genoemd worden: snel denken, creatief, goed improviseren.

Alle bronnen van de cursus →

Laat zien wat je weet. Er zijn 6 vragen. Heb je er 5 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.