De regisseur in je hoofd
Beginnen, stoppen, onthouden en tijd zien. Dat zijn de taken van de regisseur in je hoofd. Bij een ADHD-brein gaan ze minder vanzelf.
Eerst even gokken
Wat denk je: waarom begint iemand met ADHD soms niet aan een taak? Kies wat je denkt.
Wat zijn uitvoerende functies?
Eerst het hele verhaal. Je brein heeft een deel dat de baas speelt. Het zegt wanneer je begint en stopt. Het onthoudt wat je aan het doen bent. En het houdt de tijd in de gaten.
Dat heet met een moeilijk woord uitvoerende functies. Het zijn de taken die nodig zijn om iets echt uit te voeren. In deze cursus noemen we dat deel van je brein: de regisseur.
De regisseur heeft vier taken: beginnen, stoppen, het script vasthouden en de klok zien. Bij een ADHD-brein gaan die minder vanzelf.
De vier taken
- "Actie!" Beginnen aan iets, ook als het saai is. Je huiswerk, de afwas, een mail.
- "Cut!" Stoppen als het tijd is. Met gamen, met praten, of met een reactie die je wilt geven.
- Het script vasthouden. Onthouden wat je net wilde doen. Dat heet werkgeheugen. Je loopt naar de keuken, en weet niet meer waarom.
- De klok zien. Voelen hoe laat het is, en hoe lang iets duurt.
Wat doet het ADHD-brein?
Zie het als een filmset. De acteurs staan klaar. Ze hebben talent. Maar de regisseur roept geen "Actie!". Bij een saaie scène komt dat woord gewoon niet.
Bij een spannende scène gebeurt het omgekeerde. Dan roept de regisseur geen "Cut!". De scène gaat maar door.
Het script ligt intussen ergens op de grond. De regisseur weet niet meer welke scène nu komt. En de klok op de set hangt achter een gordijn.
Niet lui
Dit lijkt soms op lui zijn. Dat is het niet. Iemand met ADHD wil vaak heel graag beginnen. Thomas Brown zegt: het is geen gebrek aan wilskracht. Het sturen gaat anders.
Een eerste stap, voor vandaag: welke van de vier taken is voor jou het lastigst? Daar begint het tweede deel van deze cursus.
Wat weten we?
Afremmen. Russell Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Je brein remt een reactie minder goed af. Daardoor lopen ook andere taken mis, zoals onthouden en jezelf sturen.
Het script. Onderzoekers legden 38 onderzoeken naast elkaar. Volwassenen met ADHD hadden een minder sterk werkgeheugen. Het verschil blijft dus ook na de kindertijd.
De klok. Andere onderzoekers keken naar 27 onderzoeken bij kinderen en jongeren. Wie ADHD had, schatte tijd minder nauwkeurig in dan anderen.
Uitstellen. Een ander overzicht zette 11 onderzoeken op een rij. Hoe meer kenmerken van ADHD, hoe meer iemand uitstelde.
Probeer het zelf
Zet een timer, maar kijk er niet naar. Doe iets anders. Zeg na een tijdje hardop: "Nu is het 5 minuten." Kijk dan op de timer.
Hoeveel zat je ernaast? Er is geen goed of fout. Zo leer je hoe jouw klok op de set loopt.
Herken je dit?
Casus 1Noor, 14, 3 vmbo
Noor heeft een spreekbeurt over twee weken. Ze weet wat ze wil zeggen. Toch begint ze er elke dag niet aan.
Haar vader zegt: "Begin nou gewoon. Je hebt tijd zat."
"Gewoon beginnen" is juist wat lastig is. Noors regisseur roept bij een grote, saaie taak geen "Actie!".
Noor maakt de eerste stap heel klein: alleen de titel typen. Haar vader zit erbij met een boek.
Een kleine scène is makkelijker om mee te beginnen. En als je eenmaal bezig bent, gaat de rest vaak vanzelf.
Casus 2Ahmed, 45, docent
Ahmed loopt naar de printer om een toets op te halen. Onderweg praat hij met een collega. Hij komt terug zonder toets.
Collega's lachen: "Ahmed is weer eens verstrooid."
Lachen helpt Ahmed niet. Zijn script viel op de grond toen de collega begon te praten.
Ahmed zet zijn doel op een geeltje in zijn hand: "toets printer". Of hij zegt het hardop tegen zichzelf.
Het script staat nu buiten zijn hoofd. Dan hoeft de regisseur het niet vast te houden.
Voor jou
Zelf
Niet beginnen, niet stoppen, dingen vergeten: het zegt niets over hoe slim je bent. Het zijn taken van de regisseur. In het tweede deel krijg je per taak hulpmiddelen.
Iemand om me heen
Iemand met ADHD vergeet soms wat jullie hebben afgesproken. Dat betekent niet dat het niet belangrijk is. Zet een afspraak op papier of in een bericht.
Ouder of verzorger
"Begin nou gewoon" werkt zelden. Help je kind met de eerste kleine stap. Zit er even bij. Dat is geen verwennen: je helpt de regisseur op gang.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Geef één opdracht tegelijk, en zet hem op het bord of in een bericht. Hak grote taken op in kleine stappen, elk met een eigen eindtijd.
Mythes & valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Wie niet begint, is lui. | Nee | Bij het ADHD-brein gaat beginnen minder vanzelf. Het is geen gebrek aan wilskracht. |
| Volwassenen hebben hier geen last meer van. | Nee | Ook volwassenen met ADHD hebben vaak een minder sterk werkgeheugen. |
| Een planning maken lost alles op. | Nee | Een planning helpt. Maar je moet hem ook kunnen zien, en eraan beginnen. |
Hulp nodig?
- Iemand die je vertrouwt
- vertel welke taak van de regisseur voor jou het lastigst is.
- Op school of studie
- je mentor of de studentendecaan. Vraag of opdrachten op papier kunnen.
- De huisarts
- als het je op veel plekken dwarszit, en al heel lang.
Samenhang
Lees eerst
- Wat is ADHD?de filmset en de regisseur
Hierna
- Beginnenzo roep je toch "Actie!"
- Tijd ziende klok op de set
- Je hoofd leeghet script op papier
Bronnen
- onderzoekRussell A. Barkley (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin 121(1), 65-94.Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Daardoor lopen ook andere sturende functies mis, zoals werkgeheugen, motivatie en het sturen van je gedrag. Het bewijs was het sterkst voor afremmen, werkgeheugen en motivatie.
- boekThomas E. Brown (2006). The Adult ADHD Mind: Executive Function Connections. ADDitude Magazine, april/mei 2006 (bijgewerkt 2025).Brown vergelijkt ADHD met een orkest: elke muzikant speelt goed, maar de dirigent stuurt niet goed. Het is geen gebrek aan wilskracht. Bij iets wat iemand echt boeit, lukt het opletten wel.
- onderzoekAlderson e.a. (2013). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and working memory in adults: a meta-analytic review. Neuropsychology 27(3), 287-302.38 onderzoeken bij volwassenen. Volwassenen met ADHD hadden een minder sterk werkgeheugen, voor woorden en voor beelden. Het verschil blijft dus na de kindertijd.
- onderzoekZheng e.a. (2022). Time Perception Deficits in Children and Adolescents with ADHD: A Meta-analysis. Journal of Attention Disorders 26(2), 267-281.27 onderzoeken, 1620 kinderen en jongeren met ADHD. Zij schatten tijd minder nauwkeurig in dan anderen, en vaker te lang.
- onderzoekSuriano (2026). A systematic review on the association between ADHD and procrastination. Research in Developmental Disabilities 175.11 onderzoeken met 2788 mensen. Hoe meer kenmerken van ADHD, hoe meer uitstellen. Moeite met opletten hing er het sterkst mee samen.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 6 vragen. Heb je er 5 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van mensen met ADHD. Deze cursus legt uit wat ADHD is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.