Duidelijk afspreken
Iemand met ADHD vergeet een afspraak niet omdat die onbelangrijk is. Hoe je zo afspreekt dat het lukt: kort, zichtbaar, en op het goede moment.
Lees ook de andere kant: Vertellen of niet
Eerst even gokken
Wat weet je al over afspraken maken met iemand met ADHD? Kies wat je denkt. Fout is niet erg.
Wat is duidelijk afspreken?
Eerst het hele verhaal. Je spreekt iets af met iemand met ADHD. "Ruim je kamer op." "Bel je de klant even?" En dan gebeurt het niet. Je denkt: het kan die persoon niks schelen.
Meestal is dat niet zo. Het script valt op de grond. De afspraak verdwijnt uit het hoofd, ook als hij belangrijk is. Duidelijk afspreken helpt dan. Kort, zichtbaar, en op het goede moment.
Een afspraak die je kunt zien, wordt minder vaak vergeten. Zeg het kort, zet het op papier, en herinner op het goede moment.
Wat vaag is
- "Doe even normaal." Wat is normaal? Zeg wat je wel wilt zien.
- "Ruim je kamer op." Wat is opruimen? Noem één ding: "Leg de kleren in de wasmand."
- "Doe het straks." Wanneer is straks? Zeg een tijd.
- Drie dingen tegelijk. Het tweede en derde ding vallen eruit.
Wat doet het ADHD-brein?
Zie het als een filmset. Op elke set zit een souffleur. Die fluistert de tekst als een acteur hem vergeten is. Kort, op het goede moment.
Een goede souffleur geeft geen preek. Hij zegt niet dat je het ook altijd vergeet. Hij zegt alleen het woord dat nodig is. En dan gaat de scène verder.
Als iemand om een persoon met ADHD heen kun je zo'n souffleur zijn. Je neemt het script niet over. Je helpt alleen op het moment dat het nodig is.
Wat weten we?
Het script. Volwassenen met ADHD hadden in 38 onderzoeken een minder sterk werkgeheugen. Een afspraak valt er dus makkelijker uit.
Thuisarts.nl geeft ouders adviezen. Wees duidelijk en positief. Maak samen afspraken, en begin met de vijf belangrijkste. Gebruik makkelijke woorden en korte zinnen. Vertel elke ochtend wat er komt, met plaatjes of een schrift. En laat het meteen merken als het goed gaat.
Niet expres. Druk gedrag doet een kind met ADHD niet expres, zegt Thuisarts.nl. Word dus niet boos.
Als-dan-plan. Een plan in de vorm "als X, dan Y" hielp kinderen hun doel te halen. Dat bleek uit 42 onderzoeken. In een deel van de analyses werkte het beter bij ADHD.
Volwassenen. Een vast dagritme helpt volwassenen met ADHD, volgens Thuisarts.nl.
Probeer het zelf
Kies één afspraak die steeds misgaat. Vul de afsprakenkaart in, samen met de persoon met ADHD. Hang hem op waar jullie hem allebei zien.
Wat je invult, blijft op dit apparaat.
Hoe pak je het aan?
Een paar manieren om duidelijk af te spreken.
Vandaag: maak één afspraak zichtbaar
Kies één afspraak die vaak misgaat. Schrijf hem op een briefje, of stuur een bericht. Hang het op de plek waar het moet gebeuren. Bij de deur, bij de vaatwasser, op het bureau.
Eén ding tegelijk
Zeg één ding, en wacht tot het gedaan is. Dan pas het volgende. Moet het toch een lijstje zijn? Schrijf het op.
Zeg wat wel moet
Niet "doe niet zo druk", maar "ga even zitten". Niet "vergeet je tas niet", maar "pak je tas". Zo weet de ander precies wat je wilt.
Spreek samen af
Maak de afspraak samen, niet voor de ander. Vraag wat zou helpen om het te onthouden. Zo werkt het beter. En het voelt minder als bevelen.
Herinner kort, op het goede moment
Herinner vlak voordat het moet gebeuren, niet een uur eerder. Kort en vriendelijk: "Tas?" Geen preek. Laat het ook meteen merken als het lukt.
Herken je dit?
Casus 1De vader van Lars, groep 7
Lars is 10. Elke ochtend vraagt zijn vader drie dingen tegelijk. Tanden poetsen, tas inpakken, jas aan. Lars doet er hooguit één.
Zijn vader herhaalt het steeds harder. Om half negen is iedereen boos.
Drie dingen tegelijk vallen uit het script. En boos worden maakt het niet makkelijker.
Ze maken samen een lijstje met plaatjes, bij de voordeur. Lars vinkt af. Zijn vader zegt alleen: "Lijstje?" En als het af is: "Top, op tijd!"
Het script hangt aan de muur. De vader is een souffleur, geen regisseur.
Casus 2Mevrouw Bakker, mentor op de havo
Mevrouw Bakker spreekt met Selin af dat ze haar werkstuk vrijdag inlevert. Vrijdag heeft Selin niks. Ze zegt dat ze het vergeten was.
Mevrouw Bakker schrijft een onvoldoende op. "Afspraak is afspraak."
Een mondelinge afspraak valt snel uit het script. Selin leert er niks van.
Na het gesprek stuurt mevrouw Bakker een bericht. Werkstuk, vrijdag 12.00 uur, in de inlevermap. Donderdag stuurt ze nog een kort berichtje.
De afspraak staat op schrift. En de herinnering komt op het goede moment.
Casus 3Joost, partner van Anouk
Anouk heeft ADHD. Joost vraagt haar 's ochtends om brood te kopen. Om zes uur is er geen brood. Ze krijgen ruzie.
Joost zegt: "Je luistert ook nooit."
Anouk luisterde wel. Maar 's ochtends om acht uur is ver weg van de supermarkt om vijf uur.
Ze hebben een gedeelde boodschappenlijst in hun telefoon. Anouk maakt een als-dan-plan. Als ze uit haar werk komt, gaat ze langs de supermarkt.
De afspraak is zichtbaar. En het als-dan-plan koppelt hem aan het goede moment.
Past het niet?
Duidelijk afspreken helpt veel. Maar soms loopt het anders.
- Je voelt je een politieagentJe herinnert de hele dag.Maak het script zichtbaar, zodat jij minder hoeft te zeggen. Spreek af wie wat bijhoudt.
- De ander voelt zich betutteld"Ik ben geen kind."Vraag wat de ander zelf wil. Spreek af hoe en wanneer je herinnert.
- Het gaat ondanks alles misDe afspraak is duidelijk, en toch vergeten.Dat gebeurt. Kijk samen wat er beter kan, zonder verwijt.
- Jij bent zelf uitgeputJe doet alles, en hebt geen energie meer.Zoek ook hulp voor jezelf. Bijvoorbeeld een oudertraining of een gesprek met de huisarts.
Voor jou
Wat betekent dit voor jou? Kies op het overzicht wie je bent, dan staat jouw stukje open.
Iemand om me heen
Iemand met ADHD vergeet een afspraak niet omdat die onbelangrijk is. Zet afspraken in een bericht. Herinner kort, en zonder verwijt.
Ouder of verzorger
Begin met de vijf belangrijkste afspraken. Maak ze zichtbaar, met plaatjes als dat helpt. Laat het meteen merken als het goed gaat. Er zijn trainingen voor ouders; vraag de behandelaar ernaar.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Zet elke afspraak op schrift, met datum en tijd. Herinner een dag van tevoren. Reageer elke keer op dezelfde manier.
Basisschool
Een dagschema op het bord, met plaatjes, helpt de hele klas. Geef één opdracht tegelijk.
Middelbare school
Stuur afspraken na een mentorgesprek per bericht. Zet deadlines in de digitale agenda van de school.
Werk
Zet afspraken na een overleg in een mail. Spreek een vast moment af om even bij te praten.
Mythes & valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Wie een afspraak vergeet, vindt hem niet belangrijk. | Nee | Bij ADHD is het werkgeheugen minder sterk. Een afspraak valt er makkelijker uit. |
| Vaker herhalen helpt. | Nee | Steeds herhalen helpt weinig. Eén keer op papier, en een herinnering op het goede moment, werkt beter. |
| Als je helpt herinneren, leert de ander het nooit zelf. | Nee | Een zichtbare afspraak is een hulpmiddel. Daarmee leert iemand het juist zelf te doen. |
Hulp nodig?
- Iemand die je vertrouwt
- praat over hoe het voor jou is om steeds te herinneren.
- Op school
- de mentor of de intern begeleider (IB'er). Spreek samen af hoe afspraken op papier komen.
- De huisarts of behandelaar
- vraag naar een training voor ouders, of voor de leraar.
- Impuls & Woortblind
- de vereniging voor mensen met ADHD, ook voor ouders en partners.
Samenhang
Lees eerst
- De regisseur in je hoofdwaarom het script op de grond valt
Verwant
- Je hoofd leeghet script op papier
- Tijd ziende klok op de set
Hierna
- Samenwerkende filmploeg
- Als het misgaateen mislukte opname
Bronnen
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Mijn kind heeft ADHD. Thuisarts.nl.De kenmerken moeten er op minstens twee plekken zijn, vóór je 12e beginnen en langer dan een half jaar duren. Meisjes vallen minder op. Druk gedrag doet een kind niet expres. Adviezen: wees duidelijk en positief, met regels die altijd hetzelfde zijn, vaste tijden, elke ochtend vertellen wat er komt (met plaatjes of een schrift), samen afspraken maken (begin met de 5 belangrijkste), makkelijke woorden en korte zinnen, en meteen laten merken als het goed gaat. Elke dag een uur stevig bewegen en niet langer dan een uur achter elkaar zitten. Er zijn trainingen voor ouders en voor leraren. Medicijnen kunnen helpen als adviezen en gedragstherapie niet genoeg helpen; bekende bijwerkingen zijn minder eetlust, slecht slapen, hoofdpijn en buikpijn. Ongeveer 2 op de 10 kinderen hebben als volwassene geen last meer.
- onderzoekAlderson e.a. (2013). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and working memory in adults: a meta-analytic review. Neuropsychology 27(3), 287-302.38 onderzoeken bij volwassenen. Volwassenen met ADHD hadden een minder sterk werkgeheugen, voor woorden en voor beelden. Het verschil blijft dus na de kindertijd.
- onderzoekBreitwieser en Reinelt (2026). The effectiveness of implementation intentions in children: A systematic review and meta-analysis. British Journal of Psychology 117.42 onderzoeken met bijna 13.000 kinderen. Een als-dan-plan (als X gebeurt, dan doe ik Y) hielp kinderen hun doel te halen. Het effect was groter bij jonge kinderen, en in een deel van de analyses bij kinderen met ADHD.
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Ik heb ADHD. Thuisarts.nl.ADHD is er al vanaf je jeugd, maar sommige mensen ontdekken het pas als volwassene. Volwassenen zijn vaak minder druk dan kinderen. Een vast dagritme, gedragstherapie en coaching helpen; medicijnen bespreek je met een psychiater.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 8 vragen. Heb je er 6 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van mensen met ADHD. Deze cursus legt uit wat ADHD is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.