Emoties
Gevoel speelt elke scène twee keer zo hard. Over snel boos zijn, snel gekwetst, en snel weer blij. En wat bekend is over afwijzing.
Eerst even gokken
Wat denk je: hoort moeite met emoties bij ADHD? Kies wat je denkt.
Wat is er met emoties?
Eerst het hele verhaal. Veel mensen met ADHD voelen dingen snel en heftig. Boos, verdrietig, maar ook blij en enthousiast. En het zakt soms ook weer snel.
Moeite met emoties staat niet in de officiële lijst van ADHD. Toch komt het heel vaak voor. Op elke leeftijd.
Bij veel mensen met ADHD komen emoties snel en hard. Het gaat niet om te veel voelen, maar om het afremmen.
Hoe het eruitziet
- Snel boos
- een kleine opmerking, en je ontploft.
- Snel gekwetst
- kritiek komt binnen als een klap.
- Snel enthousiast
- je wilt meteen met iets nieuws beginnen.
- Snel weer over
- een uur later ben je het alweer vergeten. De ander nog niet.
Wat doet het ADHD-brein?
Zie het als een filmset. Daar loopt een derde eigenwijze acteur rond: Gevoel. Gevoel speelt elke scène twee keer zo hard.
Een kleine ruzie wordt bij hem een drama. Een leuk idee wordt een feest. De regisseur wil roepen: "Iets zachter!" Maar Gevoel is al begonnen.
Gevoel is niet slecht
Gevoel maakt de film ook mooi. Door hem leef je mee met anderen. Hij brengt enthousiasme en humor. Het gaat er niet om dat Gevoel stil is. Het gaat erom dat de regisseur het volume kan regelen.
Een eerste stap, voor vandaag: wat maakt Gevoel bij jou het snelst hard? Iets wat iemand zegt, of moe zijn, of honger?
Wat weten we?
Vaak samen. Onderzoekers rond Philip Shaw zetten het onderzoek op een rij. Moeite met het sturen van emoties komt bij ADHD veel voor. Op elke leeftijd. En het maakt het leven zwaarder.
Afremmen. Russell Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Dat geldt ook voor emoties. Het gevoel komt, en de rem werkt minder snel.
Behandeling. De behandeling van ADHD helpt vaak ook voor de emoties. Dat zagen de onderzoekers rond Shaw ook.
Afwijzing. Psychiater William Dodson beschrijft iets wat hij afwijzingsgevoeligheid noemt. Je voelt heftige pijn als je je afgewezen voelt. Veel mensen met ADHD herkennen dat. Maar het is geen officiële diagnose. Dodson baseert zich vooral op zijn eigen praktijk.
Nog niet zeker. Onderzoekers in Nijmegen volgden jongeren van 12 tot 20 jaar. ADHD op je 12e hing daar niet samen met afwijzingsgevoeligheid op je 20e. Er is dus meer onderzoek nodig.
Probeer het zelf
Geef je gevoel vandaag drie keer een cijfer van 1 tot 10. Bij het ontbijt, na school of werk, en voor het slapen.
Kijk vanavond: wanneer was het cijfer het hoogst? Wat gebeurde er toen? Zo leer je wanneer Gevoel hard gaat spelen.
Herken je dit?
Casus 1Jesse, 13, brugklas
Jesse krijgt een 5 voor zijn toets. Hij gooit zijn tas op de grond en schreeuwt dat school stom is.
De docent stuurt hem de klas uit: "Zo gedraag je je niet."
Gevoel speelt op vol volume. Op dat moment hoort Jesse niks. Eruit sturen maakt het vaak nog groter.
Jesse heeft met zijn mentor een afspraak. Als het kookt, mag hij even naar de gang. Later praten ze erover.
Gevoel krijgt eerst tijd om zachter te worden. Daarna kan de regisseur weer meedenken.
Casus 2Fatima, 26, kantoor
Fatima's leidinggevende zegt: "Dit rapport kan beter." Fatima ligt er de hele nacht wakker van. Ze denkt dat ze wordt ontslagen.
Haar vriend zegt: "Je bent veel te gevoelig. Het was maar een opmerking."
Fatima weet dat het maar een opmerking was. Toch voelt het als een klap. Dat ze te gevoelig is, helpt haar niet.
Fatima schrijft op wat er precies gezegd werd. De volgende dag vraagt ze: "Wat kan er beter?"
Op papier is de scène weer gewoon zo groot als hij was. En met een vraag krijgt ze echte informatie.
Voor jou
Zelf
Heftig voelen is niet raar, en niet zwak. Het hoort bij het ADHD-brein. In het tweede deel leer je hoe je "Cut!" roept voordat Gevoel de scène overneemt.
Iemand om me heen
Ontploft iemand met ADHD? Ga niet in discussie op dat moment. Wacht tot het gezakt is. Praat er later over, rustig.
Ouder of verzorger
Je kind is soms in een minuut van boos naar blij. Dat is verwarrend. Bespreek een boze bui pas als het weer rustig is.
Kijk ook naar wat eraan voorafging: moe, honger, of iets wat net misging. Daar zit vaak de knop.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Spreek vooraf af wat iemand mag doen als het kookt. Bijvoorbeeld even de gang op. Geef kritiek liefst één-op-één, en zeg ook wat goed ging.
Mythes & valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Heftige emoties horen niet bij ADHD. | Nee | Het staat niet in de officiële lijst, maar het komt wel heel vaak voor. |
| Wie snel boos is, doet dat expres. | Nee | Het afremmen van emoties gaat bij een ADHD-brein minder vanzelf. |
| Afwijzingsgevoeligheid is een officiële diagnose. | Nee | Het is een beschrijving uit de praktijk. Er is meer onderzoek nodig. |
Hulp nodig?
- Iemand die je vertrouwt
- vertel wat Gevoel bij jou zo hard laat spelen.
- Op school of studie
- je mentor of de studentendecaan. Spreek af wat je mag doen als het kookt.
- De huisarts
- als je emoties je leven heel zwaar maken.
Samenhang
Lees eerst
- Wat is ADHD?de filmset en de regisseur
Hierna
- Als je emoties overkoken"Cut!" voor Gevoel
- Als het misgaatvoor de mensen om je heen
Bronnen
- onderzoekShaw e.a. (2014). Emotion dysregulation in attention deficit hyperactivity disorder. American Journal of Psychiatry 171(3), 276-293.Moeite met het sturen van emoties komt bij ADHD veel voor, op elke leeftijd, en maakt het leven zwaarder. De behandeling van ADHD helpt vaak ook voor de emoties.
- onderzoekRussell A. Barkley (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin 121(1), 65-94.Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Daardoor lopen ook andere sturende functies mis, zoals werkgeheugen, motivatie en het sturen van je gedrag. Het bewijs was het sterkst voor afremmen, werkgeheugen en motivatie.
- ervaringWilliam Dodson (2026). How ADHD Ignites RSD: Meaning & Medication Solutions. ADDitude Magazine.Psychiater Dodson beschrijft afwijzingsgevoeligheid (RSD): heftige pijn als je je afgewezen of bekritiseerd voelt. Het is geen officiële diagnose; hij baseert zich vooral op zijn eigen praktijk.
- onderzoekChmielowice-Szymanski e.a. (2026). ADHD symptoms, rejection sensitivity and the mediating role of peer rejection: A longitudinal study. PsyArXiv (voorpublicatie, nog niet beoordeeld door andere onderzoekers).116 jongeren in Nijmegen, gevolgd van 12 tot 20 jaar. Kenmerken van ADHD op je 12e hingen niet samen met afwijzingsgevoeligheid op je 20e.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 6 vragen. Heb je er 5 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van mensen met ADHD. Deze cursus legt uit wat ADHD is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.