Onrust en impulsen
Impuls springt erin voor hij aan de beurt is. Onrust kan niet stilstaan. Over druk zijn, doen voordat je denkt, en wat dat ook oplevert.
Eerst even gokken
Wat denk je: wordt iemand met ADHD vanzelf rustiger als die persoon ouder wordt? Kies wat je denkt.
Wat zijn onrust en impulsen?
Eerst het hele verhaal. Veel mensen met ADHD hebben een lijf of een hoofd dat niet stil wil staan. Dat heet onrust. En ze doen of zeggen soms iets voordat ze erover nadenken. Dat heet impulsief.
Een impuls is een plotselinge zin om iets te doen. Iedereen heeft die. Het verschil zit in het afremmen. Bij een ADHD-brein gaat dat minder vanzelf.
Onrust is: niet stil kunnen staan. Impulsief is: doen voordat je denkt. Allebei hebben ze ook een sterke kant.
Hoe het eruitziet
- Onrust in je lijf
- wiebelen, tikken met je pen, opstaan tijdens de les.
- Onrust in je hoofd
- je hoofd draait door, ook als je lijf stil zit.
- Impulsief praten
- door iemand heen praten, het antwoord roepen voordat de vraag af is.
- Impulsief doen
- iets kopen wat je niet nodig hebt. Of te vaak ja zeggen.
Wat doet het ADHD-brein?
Zie het als een filmset. Op deze set lopen twee eigenwijze acteurs rond.
Impuls springt erin voor hij aan de beurt is. Hij zegt zijn tekst al terwijl een ander nog praat. De regisseur roept "Wacht!", maar te laat.
Onrust kan niet stilstaan. Ook in een stille scène wiebelt hij met zijn been. Of hij loopt even van de set af.
Eigenwijs is niet slecht
Impuls en Onrust geven de film ook iets. Impuls durft. Hij improviseert als het script op is. Onrust brengt energie en vaart.
Mensen met ADHD noemen zelf vaak: snel denken, creatief zijn en goed improviseren. Het gaat er dus niet om dat deze acteurs weggaan. Het gaat erom dat ze op het goede moment spelen.
Een eerste stap, voor vandaag: wanneer is Impuls of Onrust bij jou juist handig?
Wat weten we?
Afremmen. Russell Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Je brein remt een reactie minder goed af. Daarom springt Impuls er zo vaak tussen.
Ouder worden. Volgens Thuisarts.nl zijn volwassenen met ADHD vaak minder druk dan kinderen. Maar de onrust is vaak niet weg. Hij zit dan meer vanbinnen, in je hoofd.
Bewegen. Een overzicht van acht kleine onderzoeken keek naar kinderen met ADHD. Korte periodes van sporten, zoals rennen of fietsen, verminderden de kenmerken van ADHD. Het ging wel om kleine groepen.
Sterke kanten. Snel denken, creatief zijn en improviseren: dat horen we vooral van mensen met ADHD zelf. Dat is ervaringskennis. Er is nog weinig goed onderzoek naar.
Probeer het zelf
Let er vandaag op hoe vaak je iemand onderbreekt. Of iets zegt voordat de ander klaar is. Zet een streepje op je hand of in je telefoon.
Kijk vanavond: hoe vaak was het? En was het erg, of juist grappig of handig? Er is geen goed of fout.
Herken je dit?
Casus 1Daan, groep 7
Daan is 10. In de kring roept hij steeds het antwoord voordat de juf iemand aanwijst. De andere kinderen worden boos.
De juf zegt: "Daan, mond dicht." Hij moet de rest van de kring zwijgen.
Daan weet heus dat hij moet wachten. Maar Impuls is sneller dan hij. Straf helpt niet tegen een acteur die te vroeg opkomt.
Daan krijgt een kaartje. Weet hij het antwoord, dan schrijft hij het eerst op. De juf kijkt dan naar zijn kaartje.
Impuls krijgt iets te doen: schrijven. Zo heeft de regisseur net genoeg tijd om "Wacht!" te roepen.
Casus 2Sanne, 31, verpleegkundige
Sanne zit in een lange vergadering. Haar been wiebelt. Ze tikt met haar pen. Een collega kijkt geïrriteerd.
Sanne probeert stil te zitten. Ze let zo hard op haar been, dat ze niks meer hoort.
Onrust weg drukken kost veel energie. Dan blijft er weinig over om te luisteren.
Sanne neemt een stressbal mee, of gaat achterin staan. Halverwege haalt ze even koffie.
Onrust mag een beetje bewegen, zonder anderen te storen. Dan kan Sanne weer luisteren.
Voor jou
Zelf
Impuls en Onrust horen bij jou. Je hoeft ze niet weg te stoppen. Zoek een manier waarop ze kunnen spelen, zonder dat het misgaat. Een stressbal, een kaartje, even lopen.
Iemand om me heen
Praat iemand met ADHD door je heen? Dat is meestal geen onbeleefdheid. Zeg rustig: "Laat me even afmaken." Dat werkt beter dan boos worden.
Ouder of verzorger
Stilzitten kost je kind veel energie. Geef het ruimte om te bewegen, bijvoorbeeld een wiebelkussen bij het eten. En ga na school eerst even naar buiten.
Leerkracht, docent of leidinggevende
Geef taken waarbij iemand mag bewegen: iets uitdelen, iets ophalen. Een kaartje om antwoorden op te schrijven helpt bij impulsief roepen.
Mythes & valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Wat wel klopt |
|---|---|---|
| Wie stil zit, heeft geen ADHD. | Nee | Bij volwassenen zit de onrust vaak meer vanbinnen, in het hoofd. |
| Door iemand heen praten is onbeleefd, dus bewust. | Nee | Bij een ADHD-brein gaat afremmen minder vanzelf. Het is meestal niet expres. |
| Onrust moet weg. | Nee | Onrust geeft ook energie. Het gaat erom dat hij op het goede moment speelt. |
Hulp nodig?
- Iemand die je vertrouwt
- vertel wanneer Impuls of Onrust je in de problemen brengt.
- Op school of studie
- je mentor of de studentendecaan. Vraag of je mag bewegen tijdens de les.
- De huisarts
- als impulsief doen je in gevaarlijke situaties brengt, bijvoorbeeld in het verkeer.
Samenhang
Lees eerst
- Wat is ADHD?de filmset en de regisseur
Hierna
- EmotiesGevoel, de derde eigenwijze acteur
- Bewegen, slapen en energiede set opladen
Bronnen
- onderzoekRussell A. Barkley (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin 121(1), 65-94.Barkley ziet ADHD als een probleem met afremmen. Daardoor lopen ook andere sturende functies mis, zoals werkgeheugen, motivatie en het sturen van je gedrag. Het bewijs was het sterkst voor afremmen, werkgeheugen en motivatie.
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Mijn kind heeft ADHD. Thuisarts.nl.De kenmerken moeten er op minstens twee plekken zijn, vóór je 12e beginnen en langer dan een half jaar duren. Meisjes vallen minder op. Druk gedrag doet een kind niet expres. Adviezen: wees duidelijk en positief, met regels die altijd hetzelfde zijn, vaste tijden, elke ochtend vertellen wat er komt (met plaatjes of een schrift), samen afspraken maken (begin met de 5 belangrijkste), makkelijke woorden en korte zinnen, en meteen laten merken als het goed gaat. Elke dag een uur stevig bewegen en niet langer dan een uur achter elkaar zitten. Er zijn trainingen voor ouders en voor leraren. Medicijnen kunnen helpen als adviezen en gedragstherapie niet genoeg helpen; bekende bijwerkingen zijn minder eetlust, slecht slapen, hoofdpijn en buikpijn. Ongeveer 2 op de 10 kinderen hebben als volwassene geen last meer.
- richtlijnThuisarts.nl (NHG) (2026). Ik heb ADHD. Thuisarts.nl.ADHD is er al vanaf je jeugd, maar sommige mensen ontdekken het pas als volwassene. Volwassenen zijn vaak minder druk dan kinderen. Een vast dagritme, gedragstherapie en coaching helpen; medicijnen bespreek je met een psychiater.
- ervaringVereniging Impuls & Woortblind (2026). ADHD. impulsenwoortblind.nl.De vereniging voor mensen met ADHD. Er zijn drie beelden: gecombineerd, vooral onoplettend (vaak ADD genoemd, officieel ADHD) en vooral hyperactief-impulsief. Mensen met ADHD noemen zelf vaak een vol hoofd. Sterke kanten die vaak genoemd worden: snel denken, creatief, goed improviseren.
- onderzoekCerrillo-Urbina e.a. (2015). The effects of physical exercise in children with attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis of randomized control trials. Child: Care, Health and Development 41(6), 779-788.Acht kleine onderzoeken (249 kinderen). Korte periodes van sporten, zoals rennen of fietsen, verminderden de kenmerken van ADHD en angst. Het ging om kleine groepen.
Toets
Laat zien wat je weet. Er zijn 6 vragen. Heb je er 5 goed, dan heb je het onderwerp gehaald.
Gebaseerd op onderzoek en op de ervaring van mensen met ADHD. Deze cursus legt uit wat ADHD is en geeft je hulpmiddelen. Hij stelt geen diagnose en vervangt geen hulpverlener. Herken je jezelf, of gaat het niet goed? Praat erover met iemand die je vertrouwt, je huisarts, of je mentor of studentendecaan.